بیماری پوسیدگی گلگاه گوجه فرنگی

 پوسیدگی گلگاه، بیماری که در آن گوجه فرنگی در قسمت انتهایی میوه تورفته، سیاه و پوسیده می شود. اگر در مزعه شما این مشکل وجود دارد و به دنبال راه حلی برای رفع آن می گردید با ما همراه باشید تا به دلایل ایجاد این بیماری و نحوه پیشگیری و کنترل آن بپردازیم.

ابتدا باید بپرسیم چرا گوجه فرنگی های شما در قسمت انتهایی میوه دچار پوسیدگی می شود؟

یکی مشکلات شایع در مزارع گوجه فرنگی پوسیدگی گلگاه گوجه فرنگی به خصوص در میوه های در حال توسعه و اوایل فصل رشد است.

خوشبختانه بیماری پوسیدگی گلگاه گوجه فرنگی یک بیماری ویروسی، قارچی و باکتریایی نیست بلکه یک نوع اختلال فیزیولوژیکی ناشی از کمبود کلسیم است که بیشتر در گوجه فرنگی، کدو، بادمجان و فلفل مشاهده می شود. دانشمندان علت اصلی این بیماری را تنش های محیطی بخصوص تنش خشکی، شوری، درجه حرارت بالا و شدت نور زیاد می دانند.

طبق نظر کارشناسان اصلی ترین علت این عارضه نوسان میزان رطوبت خاک و یا به عبارتی آبیاری نامنظم است. خوب ممکن است که بپرسید نوسان در رطوبت خاک چگونه باعث ایجاد بیماری پوسیدگی گلگاه گوجه فرنگی می شود؟

قسمت های فعال و در حال رشد گوجه فرنگی بخصوص میوه ها، بطور مداوم به کلسیم نیاز دارند. کلسیم عنصری غیر متحرک در گیاه است و جذب و انتقال آن وابسته به میزان رطوبت خاک و گیاه دارد و فقط در حضور رطوبت کافی در گیاه انتقال می یابد. بنابراین در صورت آبیاری نامنظم ممکن است در چند روز متوالی کلسیم به میوه نرسد (همانطور که گفته شد میوه ها به طور مداوم به کلسیم نیاز دارند) و این کمبود کلسیم در بافت میوه منجر به عارضه پوسیدگی گلگاه گوجه فرنگی می شود.

بنابراین نرسیدن آب به بوته یا کم آبی دلیل اصلی کمبود کلسیم و درنتیجه پوسیدگی گلگاه است.

گاهی آب هست ولی کمبود کلسیم و پوسیدگی انتهایی هم اتفاق می افتد، دلیل چیست؟

این اتفاق زمانی می افتد که دمای هوا پایین یا هوا ابری است و تعرق صورت نمی گیرد. وقتی تعرق صورت نمی گیرد در واقع آب از سمت ریشه به سمت برگ ها جریان ندارد پس کلسیم جذب نمی شود و این باعث کمبود کلسیم می شود.

شوری آب و خاک:

تنش شوری از دو طریق بر روی رشد گیاهان تاثیر می گذارد یکی سمیت یون ها بخصوص یون های سدیم و کلر و دیگری کاهش جذب آب توسط گیاهان. در خاک های شور گیاهان به سختی آب جذب می کنند و به دنبال این کاهش جذب آب، جذب سایر عناصر غذایی مورد نیاز گیاه نیز کاهش می یابد

بنابراین در خاکهای شور گیاهان آب کمتری جذب می کنند، عنصر کلسیم در نبود آب کافی نمی تواند خود را به نقاط فعال رشد و در نتیجه میوه های در حال توسعه برساند و نهایتا عارضه پوسیدگی گلگاه گوجه فرنگی اتفاق می افتد.

زیادی مصرف نیتروژن:

یکی دیگر از عوامل موثر در کاهش جذب کلسیم و در نتیجه عارضه پوسیدگی گلگاه گوجه فرنگی مصرف زیاد کود نیتروژن است. استفاده زیاد از نیتروژن باعث تسریع رشد رویشی و رشد بیشتر برگها می شود. حرکت آب در گیاه تابع فرایند تعرق است. از آنجایی که در نتیجه فرایند تعرق کلسیم به همراه آب ابتدا به نقاط فعال در حال رشد (برگها و شاخه های جدید) حرکت می کند ممکن است کلسیم مورد نیاز میوه تامین نشود. از طرفی مصرف زیادی کودهای شیمیایی باعث افزایش نمک ها در اطراف ریشه و در نتیجه کاهش جذب آب می شود و این شرایط  جذب کلسیم توسط ریشه را مشکل تر می کند

آسیب به ریشه گیاهان:

هر گونه عملیاتی از قبیل کاشت، وجین علف های هرز، آبیاری، افزایش و کاهش دمای خاک، آفات و بیماری های گیاهی که به ریشه گیاهان صدمه بزند منجر به بروز عارضه پوسیدگی گلگاه گوجه فرنگی می شود. زیرا آسیب به ریشه منجر به کاهش جذب آب و کلسیم و متعاقب آن بروز علائم این بیماری می شود.

چگونه می توان خسارت ناشی از پوسیدگی گلگاه گوجه فرنگی را کاهش داد؟

بسیاری از کشاورزان با دیدن علائم این بیماری فکر می کنند مزرعه دچار خسارت ناشی از عوامل بیماری زای قارچی شده است و اقدام به سم پاشی مزرعه می کنند اما از آنجایی که  این خسارت به دلیل اختلالات فیزیولوژیکی است نه بیماری های قارچی بنابراین اسپری بوته ها با قارچ کش ها و حشره کش ها در کنترل آن مفید نمی باشد.

همانطور که در بالا اشاره شد عوامل زیادی در بروز بیماری پوسیدگی گلگاه گوجه فرنگی دخیل هستند و کنترل دقیق همه این عوامل فرایندی پیچیده و دشوار است زیرا بسیاری از این عوامل تحت تاثیر آب و هوا قرار دارند که غیر قابل پیش بینی و خارج از کنترل ماست. ولی باز هم روش های زیادی وجود دارد که می تواند باعث کاهش خسارت پوسیدگی گلگاه گوجه فرنگی شود.

در رابطه با کنترل این بیماری بعد از ایجاد خسارت برای آن دسته از میوه هایی که دچار عارضه پوسیدگی گلگاه شده اند کاری نمی توان کرد میوه آسیب دیده را حذف کنید و روی مابقی میوه ها سرمایه گزاری کنید.

در زیر چند مورد از مهمترین عوامل مدیریتی جهت کاهش خسارت بیماری پوسیدگی گلگاه گوجه فرنگی را توضیح می دهیم:

  • آبیاری

متداولترین توصیه برای کاهش اثرات پوسیدگی گلگاه گوجه فرنگی مدیریت آبیاری (به حداقل رساندن تنش خشکی و غرقاب) است. کنترل رطوبت خاک برای محیط های گلخانه ای راحتتر و برای سیستم های کشت در فضای باز دشوارتر است (بخصوص اگر زهکشی و بافت خاک در کل منطقه متفاوت باشد) زیرا در سیستم های کشت در فضای باز بارندگی یک عامل غیر قابل کنترل است. 

  • آزمایش خاک

PH خاک را آزمایش کنید. بیشتر سبزیجات در خاکی که  PH آن در محدوده 6.2 تا 6.8 باشد خوب عمل می کنند، اما سبزیجاتی که نسبت به بیماری پوسیدگی انتهای شکوفه حساس هستند حداقل pH مورد نیاز 6.5 است، زیرا PH پایین تر  باعث محدودیت دسترسی به کلسیم می شود. اگر آزمایش خاک سطح پایین PH را نشان می دهد (خیلی اسیدی)، برای بالا بردن سطح pH با استفاده از آهک اقدامات لازم را انجام دهید.

سطح پایین کلسیم خاک احتمال بروز پوسیدگی گلگاه گوجه فرنگی را بیشتر می کند هر چند که بیشتر خاک ها به ندرت دچار کمبود کلسیم می شوند به عبارتی در اغلب خاکها کلسیم به اندازه کافی وجود دارد ولی شرایطی از قبیل PH خاک، خشکسالی، تنش شوری و حضور سایر عناصر از قبیل پتاسیم و منیزیم باعث محدودیت دسترسی به کلسیم و در نتیجه بروز علائم بیماری پوسیدگی گلگاه گوجه فرنگی می شود.  

  • اصلاح روش کود دهی

روش های کود دهی خود را اصلاح کنید و مصرف کودهای نیتروژن بالا را کم کنید زیرا این کودها سرعت رشد برگها را تسریع می کند و کلسیم را برای میوه در حال توسعه محدود می کند. هنگام افزودن نیتروژن از نیترات کلسیم به جای آمونیاک یا اوره (کودهای آمونیومی کمتر مصرف شوند) استفاده کنید.

بجای نیتروژن آمنیوم از نیتروژن نیترات استفاده کنید. نیتروژن آمونیوم پوسیدگی شکوفه را افزایش می دهد. از حاصلخیزی بیش از اندازه خاک بخصوص در حین باردهی اولیه، خودداری کنید.

  • در صورت امکان فرایند تعرق در گیاهان کنترل شود

 هر چند بسیاری از مطالعات نشان داده اند که افزایش رطوبت باعث کاهش پوسیدگی گلگاه گوجه فرنگی می شود اما مشکل فقط پوسیدگی گلگاه نیست رطوبت زیاد باعث افزایش ترک خوردگی میوه گوجه فرنگی و افزایش خسارت آفات و بیماری های گیاهی نیز می شود. بنابراین توصیه می شود رطوبت مناسب همراه با جریان هوا به صورت متعادل حفظ شود. زیرا در یک محیط خشک و رطوبت هوای کم، تعرق گیاهان بیشتر می شود. گیاهان در این شرایط رطوبت بیشتری را از طریق برگ های خود از دست می دهند و این فرایند باعث جذب بیشتر آب توسط ریشه گیاهان می شود. اگر چه به نظر می رسد در این شرایط کلسیم بیشتری برای میوه های در حال رشد فراهم می شود اما در واقع کلسیم به سمت برگ ها حرکت می کند و به عبارتی کلسیم را از میوه های در حال رشد دور می کند و احتمال پوسیدگی گلگاه گوجه فرنگی را افزایش می دهد.

  • حذف میوه های آسیب دیده

میوه های آسیب دیده را حذف کنید. برای کدو و گوجه فرنگی پوسیدگی گلگاه معمولا در ابتدای فصل رشد اتفاق می افتد. برای کدو تابستانی و کدو سبز اولین دسته از میوه ها اغلب تحت تاثیر قرار می گیرند اما پوسیدگی گلگاه بندرت در طول فصل رشد ادامه می یابد. میوه های آسیب دیده را حذف کنید زیرا آنها بهبود نمی یابند و منتظر تولید میوه های بعدی باشید.

  • انتخاب ارقام مقاوم

برخی از ارقام نسبت به بقیه مقاوم تر هستند. به دلیل تعداد عوامل دخیل در این عارضه لیست قطعی از ارقام مقاوم و مستعد در دسترس نیست.

  • محلول پاشی کلسیم

بعنوان آخرین راه حل، می توان از محلول پاشی کلرید کلسیم استفاده کرد. محلول پاشی را می توان بطور معمول 2 تا 3 بار در هفته زمانی که اولین گل ها در بوته ظاهر می شود انجام داد.

نویسنده: مهندس مهدی زارعی