جوانه زنی

جوانه­ زنی بذر

جوانه زنی، اولین و مهمترین مرحله در چرخه زندگی گیاهان است. جوانه زنی به عبارت عام همان خروج ریشه است بطوری که این خروج ریشه چه حداقل به اندازه دو میلی متر اتفاق افتاده باشد. اعتقاد بر این است که حساسترین مرحله در چرخه زندگی گیاهان جوانه زنی است. چنانچه بذر بتواند جوانه زنی موفق داشته باشد می تواند تا حدود زیادی ادامه چرخه زندگی گیاه را تضمین کند. به همین دلیل کشاورزان همیشه باید بذر با بنیه و با کیفیت را برای کاشت استفاده کنند. اهمیت بذر خوب را کشاورزانی بهتر درک می کنند که آب و زمین آن ها کیفیت خوبی ندارد.

عوامل موثر بر جوانه ­زنی به طور کلی به 2 گروه تقسیم می­ شود

1 - عوامل بذری

این عوامل به ویژگی ­ های خود بذر مربوط بوده و مستقل از محیط بر جوانه­ زنی بذر تاثیر می­ گذارند. از مهمترین عوامل بذری موثر در جوانه­ زنی می­ توان به موارد زیر اشاره کرد:

قدرت حیات بذر (زنده مانی)

تولید­گنندگان و متخصصان کنترل بذر، قوه نامیه را توانایی بذر در جوانه ­زنی و تولید گیاهچه ی طبیعی تعریف نموده ­اند. از دیدگاه دیگر، قوه­ ی زیست نشان­ دهنده درجه زنده بودن بذر، فعالیت متابولیکی و دارا بودن آنزیم­ هایی است که توانایی لازم برای جوانه­ زنی و رشد گیاهچه را فراهم می­ کنند. بذر ها در زمان رسیدگی فیزیولوژیک بالاترین قوه­ ی زیست را دارند و پس از آن قوه­ ی زیست کاهش می­ یابد. بطور کلی قوه­ ی زیست عبارت است از ظرفیت بذر برای جوانه ­زدن که به وسیله درصد جوانه ­زنی، سرعت جوانه زنی و قدرت نهال­ه ای بذری ارزیابی می­ شود (رستگار، 1376).

طول عمر بذر

بذر ها بر اساس طول عمر، به 3 گروه طبقه ­بندی می­شوند:

کوتاه عمر: بذر های که عمر آن ها چند روز تا حداکثر یک سال است. مانند بذرهای افرا، بید و نارون.

متوسط عمر: بذرهایی که از 2 تا 15 سال عمر می ­کنند. مانند بذر اکثر غلات، سبزی­ ها و برخی گیاهان زینتی.

بلند عمر: این گونه بذرها پوسته ­ی سختی دارند و در صورت آسیب ندیدن پوسته، می­ توانند حتی در دماهای بالا حداقل 15 تا 20 سال زنده بمانند. مانند برخی از گونه­ های علف هرز (رستگار، 1376).

خواب بذر

شرایطی است که در آن بذر، حتی با دارا بودن شرایط مساعد برای جوانه ­زنی، جوانه نمی ­زند.

2 - عوامل محیطی:

رطوبت

رطوبت برای جوانه ­زنی بذر باید به مقداری باشد که بذر را کاملا اشباع کرده و پوسته بذر را نرم کند. آب برای نرم کردن پوسته بذر و فعال ساختن سیستم­ های داخل بذر ضروری است. همراه با جذب آب تنفس و فعالیت­ های متابولیکی بذر افزایش می­ یابد. همچنین جذب آب سبب زیاد شدن حجم بذر و ترکیدن پوسته بذر می­ شود. پس از آنکه بذر جوانه زد و ریشه­ چه از آن خارج شد، مقدار آب قابل وصول برای گیاه جدید به قدرت ریشه برای وارد شدن به محیط و توانایی آن برای جذب آب بستگی دارد. پتانسیل اسمزی نیز که به وجود نمک­ ها و مواد محلول در رطوبت خاک بستگی دارد، بر قابل استفاده بودن آب برای بذر اثر دارد. وجود بیش از حد نمک­ های محلول در محیط بذر ممکن است مانع جوانه­ زدن بذر ها گردند و تعداد گیاهچه­ ها را کاهش دهند (رستگار، 1376).

دما

درجه حرارت احتمالا مهم­ ترین عامل محیطی تنظیم کننده ­ی جوانه­ زنی و رشد گیاهچه ­ی حاصل است. زیرا بر میزان جذب آب و سرعت اعمال متابولیکی داخل بذر اثر می­ گذارد. دما بر درصد و سرعت جوانه زنی نیز تاثیر می ­گذارد. بالا ترین درصد جوانه زنی برای اکثر گیاهان در دما های بین 26 تا 35 بدست می­ آید. برای جوانه­ زنی بذر سه نقطه ­ی دمایی وجود دارد، حداقل، مطلوب و حداکثر که برای هرگونه منحصر به فرد است. دمای حداقل پایین­ ترین درجه حرارتی است که جوانه ­زنی می­تواند در آن اتفاق بیافتد. به این دمای کمینه، دمای پایه یا صفر جوانه ­زنی می­گویند. دمای حداکثر دمایی است که پس از آن جوانه­ زنی صورت نمی ­گیرد زیرا این دما و دما های بالاتر از آن برای بذر کشنده هستند. دمای مطلوب نیز دمایی است که در آن بیش­ ترین درصد و سرعت جوانه­ زنی اتفاق می افتد (رستگار، 1376).